|
Türk amirali, coğrafya ve kartoğrafya bilginidir. XVI. Asır
Türk denizciliği ekolünün piri sayılan Karamanlı Kemal
Reis'in yeğenidir. Asıl adı Muhiddin olan Piri Reis, 1470
yılında Karaman'da doğmuştur. O dönemde Karamanoğulları
Osmanlı devletine katılmış, Fatih Sultan Mehmet'in emriyle,
Beyliğin ileri gelenleri İstanbul'a güç ettirilmiştir. Kemal
Reis ve ailesi önce İstanbul'a, bir süre sonra Gelibolu'ya
giderek orada yerleşmiştir.
Piri Reis,
amcası Kemal Reis'in yanında çocukluğundan başlayarak, bütün
Akdeniz'i dolaştı. İspanya seferlerine katılıp,
Cebelitarık'a kadar gitti. Akdeniz'de görmediği, ayak
basmadığı yer kalmadı. Amcasının ölümünden sonra, 1511
yılında, Oruç Reis'in kaptanlarından biri olarak, Mısır'a
gitti ve 1513 yılında Barbaros kardeşlerle birlikte, Kuzey
Afrika'ya ayak bastı. Cezayir'in fethinden sonra, Oruç Reis
tarafından Yavuz Sultan Selim'e göngönderildi. Yavuz'dan
Derya Bey'i (Deniz Albayı) rütbesini alan Piri Reis, Mısır
seferine katıldı. Ardından, Gelibolu ve istanbul'da bulundu;
Barbaros'un deniz seferlerine katıldı. 1533 yılında Barbaros
Hayrettin Paşa Kaptan-ı Derya olunca, O'da "Derya Sancak
Beyi (Tümamiral)" ünvanını aldı.
1546 yılında Barbaros
ölünce, Süveyş'teki "Hint Denizleri Kaptanlığı"na getirildi.
Donanması ile Aden'e gelip, Aden'i Portekizlilerden geri
aldı. (1548)- 1552'de 31 parçalık filo ile Hint Okyanusu'na
açıldı. Hadramut'da Türk hakimiyetini güçlendirdikten sonra,
Umman'ı aldı ve buradaki Portekizlileri kovdu. Hürmüz
Boğazı'nı geçip, İran kıyısında, Kişme adasını fethetti.
Bender-Abbas limanından sonra, Katar, Bahreyn ve Lahsa'yı
Türk hakimiyetine sokarak, Arabistan Yarımadasında, Osmanlı
İmparatorluğu'na dahil olmayan hiçbir yer bırakmadı. Ağır
ganimet dolusu 27 gemisini, onarmak üzere Basra'da bırakıp,
Süveyş'e döndü.
Gemilerini Basra'da bırakması, kendisini çekemeyenlerin
şikayetlerine neden oldu. Basra ve Mısır'daki iki
beylerbeyi, Piri Reis aleyhine yanlış rapor düzenleyip,
Kanuni'ye gönderdiler, Divan-ı Hümayun, Piri Reis'in idamına
hükmetti ve idam fermanı Mısır Beyler Beyine yolladı. Reis'i
Kahire'ye çağırtan Mısır Beylerbeyi, O'nu idam
ettirdi.(1554) Ünü bütün denizlere yayılmış, 80 yaşındaki
Piri Reis'in idamı, Kanuni devrinde yapılan en isabetsiz ve
olumsuz olaylardan biri olmuştur.
Piri Reis XVI. yy'da en büyük coğrafya bilgini kabul
edilmektedir. Büyük eseri "Kitab-ı Buhriyye (Denizcilik
Kitabı)", yüzlerce harita ve kroki ile zenginleştirilmiştir.
Eserinde, Akdenizi bütün sahilleri, adaları, limanları ve
kıyılarıyla birlikte tek tek ele almış, bu yerlerin
meteoroloji, iklim ve bitki örtüsü özelliklerini, büyük bir
isabetle kaydetmiştir. 1521 yılında tamamladığı eserini,
bazı düzeltmeler yaptıktan sonra 1525'te Kanuni'ye
sunmuştur. Eserde, Amerika kıtasının keşfinden de
bahsedilmekte ve dünyanın küre şeklinde olduğu açıkça
belirtilmektedir. Eserin aslı Topkapı Sarayı'ndadır.
Piri Reis'in kendi eliyle Ceylan Derisine çizdiği "Amerika
Haritası", ilk eseri kadar, belki daha da fazla ünlüdür.
Orjinali Topkapı Sarayı'nda olan bu harita, bir Atlas
Okyanusu haritasıdır ve kendi eliyle çizdiği atlastan
günümüze kalan sadece bir paftasıdır. Bu, bazı kısımları
yırtılmış iki haritadan oluşmaktadır. 1513 tarihinde
çizileni, Amerika'nın keşfinden 21 yıl sonradır. Bazı batılı
bilim adamları, bu nedenle, haritanın Cristof Kolomb'a ait
olduğunu iddia etmişlerdir. Bu iddiaların hiçbir dayanağı
yoktur. Çünkü Kolomb, böyle bir harita çizmiş olsaydı, bunun
bir örneğini mutlaka kendi krallığına vermesi gerekirdi.
1528 tarihli ikinci haritada Piri Reis, Amerika ve Atlas
Okyanusu'nun Avrupa ve Afrika kıyılarını, adalarını,
ülkelerini, Amerika ve Afrika'da insan girmemiş çok yere
Türkçe isimler vererek göstermiştir.
Piri Reis'in eserleri, XV. ve XVI.yy.'larda Türk
Denizciliğinin ve biliminin hangi aşamada olduğunu açıkça
göstermektedir. Haritaların ilki bile, Avrupa'da 1528
yılında Glole Dore tarafından çizilen Amerika haritasından
çok daha doğrudur. Piri Reis'in haritalarında Grönland'dan
Florida'ya kadar olan sahiller sekiz renkle çizilmiştir.
Piri Reis'in
haritaları bilim adamları arasında tartışmalara neden
olmuştur. Bu kadar mükemmel haritaların, o dönemin
bilgisiyle nasıl çizilebildiği konusunda bilimsel
araştırmalar yapılmıştır. Hatta Eric Von Doniken "Tanrıların
Arabaları" adlı eserinde, uzaydan gelen yaratıkların bu
bilgileri Piri Reis'e aktardıklarını, aksi takdirde o
tarihlerde kutuplara kadar böyle haritaların
çizilemeyeceğini ciddiyetle iddia etmiştir.
Piri Reis,
haritalarını Mısır'da bir yıl müşaviri olduğu Veziriazam
Damat İbrahim Paşa'ya da göstererek Amerika'ya bir filo
gönderilmesini teklif etmiştir. İbrahim Paşa bu teklifi
lüzumsuz görerek reddetmiştir.
|
